komposizyon ile ilgili konular

THe_LooPuS · Tarih: Mon Sep 10, 2007 11:35 pm Mesaj konusu: komposizyon ile ilgili konular

A.SÖZLÜ METNİN ÖZELLİKLERİ:

1. Bir konuyu, sahip olduğumuz birikimi kullanarak bir plân çerçevesinde anlatmadır.
2. Anlatılacak konu dinleyicileri ilgilendirmelidir.
3. Anlatıcı konuyu detaylarıyla kavramış olmalıdır.
4. Anlatılacaklar, bir plâna göre sıralanmalıdır.
5. Dilin, açık ve anlaşılır olmasına dikkat edilmelidir.
6. İfadeler, duygu düşünce ve hayallerle zenginleştirilmelidir.
7. Kelimelerin ses vurgu ve tonlamalarına uyulmalıdır ve buna dikkat edilmelidir.

B.Yazılı Metnin Özellikleri

1. Bir konuyu, sahip olduğumuz birikimi kullanarak, bir plân çerçevesinde yazıyla ifade etmektir.
2. Metinde anlatılanlar, kalıcı özelliğe sahiptir.
3. Yazılı bir metnin oluşturulabilmesi için kişinin belli bir kültürel birikime sahip olması gerekir.
4. Yazacağı türün özelliklerini bilmesi ve bu özelliklere uygun bir yazı oluşturması gerekir.
5. Dilin yapısına ait özelliklerin bilinmesi, cümlelerin kuruluş biçimlerinin doğru olması gerekir.
6. Metnin anlaşılır bir dil ile oluşturulması, metinde sanatlı ifadelerin kullanılmasına engel teşkil etmez.
7. İfade yazlı olarak okuyucunun gözünün önünde olması sebebiyle ilgi – takip oranı daha elverişlidir.
8. Duygu ve düşüncelerin daha iyi anlaşılabilmesi için değişik anlatım biçimleri kullanılmalıdır ve kullanılır.

İyi Bir Okuyucu-Yazıcı Olmanın Özellikleri

İyi Bir Okuyucu Olmanın Özellikleri

1. Okuma belli bir amaca yönelik olmalıdır.Neyi niçin okuduğunu iyi bilmelisin.
2. Her şeyi aynı okuma biçimiyle okumamalıdır, kendince bir okuma plânı olmalıdır.Kitap, dergi, gazete ve ansiklopedilerin okumaları farklı farklı olmalıdır.
3. Okuduklarından faydalanabilmesi için gerekli yerlerde not almalıdır.
4. Okuduklarımızla bilgi havuzumuzu doldurur, kültürel birikimimizi artırırız.
5. Okuma geçmişle kültür bağımızı kurmanın yanında kişinin sosyal alanda belli bir yer edinmesini de sağlar. Hiç okuyanla okumayan bir olur mu?
6. Bir metni okurken kendimizi metinle bütünleştirmeliyiz.
7. Okurken belli türlerden zevk alır hâle gelmişsek o tür kitapları daha bir sıklıkla okumalıyız.
8. Meslek bilgisini genişletme ve meslekte ilerleme imkanı elde eder.
9. Araştırmaya yönelik okumalarda tarafsızlık ön plâna çıkmalıdır; yani okuyucu tarafsız olmalıdır.
10. Okuma şartlarına uymak zorundayız. Bu şartlar:Seçme, Anlama, Zevk alma, Değerlendirme, Okuma ortamı, Okuma hızı, Zihni toplama, Kaynak bilgileri öğrenme, Kalıcı olma.

İyi Bir Yazıcı Olmanın Özellikleri

1. Yazıcı olmak okuyucu olmaktan çok farklıdır. Herkes okuyucu olabilir ama herkes yazıcı olamaz.
2. Yazma kabiliyetimizin hangi türlere yönelik olduğunu iyi keşfetmemiz lazım.
3. Yazı, elde ettiğimiz kültürel birikimimizi ve yaşadığımız güzellikleri sonraki nesillere aktarır.
4. Tarihte, yer almanın şartlarından birini yerine getirmiş olur.
5. Yazdığımız her yazı, varlığımızın sınırlarından bir sınırdır.
6. Yazının kullanıldığı dilin özelliklerini ve inceliklerini gayet iyi bilmelidir ve bilir.
7. Cümlelerini oluştururken kelime hazinesinden, anlam açısından edebî sanatlardan yüksek derecede yararlanır.
8. Yazarın kullandığı kelimeler, tamamlamalar, cümle kurma biçimleri o yazarın üslûbunu oluşturur.
9. Yazı türlerinin inceliklerini bilir ve yazısında bunlara uyar.
10. Cümlede kullandığı kelimelerin yazılış biçimlerine dikkat eder, yazım yanlışı olmamasına özen gösterir. Noktalama işaretlerini anlamın en sert sınırlarını çizmede güzel bir şekilde kullanır.
11. Yazacağı konuda önceden belli bir araştırma yapmış olur ve yazısını birikimi elde ettikten sonra yazar.

İyi Bir Dinleyici-Konuşmacı Olmanın Özellikleri

A.İyi Bir Dinleyici Olmanın Özellikleri

1. Birikim kazanmanın yollarından birinin de dinleme olduğunu bilir.
2. Söylenenlerin iyi ve doğru şekilde anlaşılması, incelik ve derinlikleri ile kavranması ve bilgi duygu ve düşüncelerin doğru ve etkili bir şekilde anlaşılıp aktarılabilmesi alışkanlıkları iyi bir dinleyici olmaya bağlıdır.
3. Dinleme ile ilgili bu alışkanlıkları ve yetenekleri kazanmak istekli amaçlı ve disiplinli bir dinleme ile sağlanabilir. İsteksiz, amaçsız ve disiplinsiz bir dinleme sadece vakit öldürmektir.
4. İyi bir dinleme faaliyeti için önemli bir nokta da ortamın dinlemeye uygun olmasıdır. Ortam sessiz değilse, farklı konularda farklı konuşmalar varsa orada dinlemeden söz edilemez.
5. Dinlerken not almak da iyi bir dinleyici olmanın özelliklerindendir. Bunun gerçekleştirilebilmesi için konuşmacıyı dikkatle dinlemeli ve gerekli gördüğümüz hususları not almalıyız.
6. Konuşulanları tam ve doğru anlama, konuşmanın akışı içerisinde, kopukluklara uğramadan dinlemekle mümkündür.
7. Ön hazırlık yapılmış istekli, amaçlı ve disiplinli dinleme, dinlenilenleri kavramayı kolaylaştırır.
8. Dikkatli dinleyici, konuşmacının, konusunu ortaya nasıl koyduğuna, bunu yaparken ne şekilde hareket ettiğine dikkat etmelidir. Konuşmacının konuyu ortaya koyarken, ana fikri söyleyip söylemediği, aranması gereken bir başka noktadır. Dinleyici, ortaya konan ana fikri destekleyen, onu doğru göstermeye çalışan ve ona kuvvet kazandıran yardımcı fikirlerin ortaya konuluş şekline ve sırasına dikkat etmelidir. Bu dikkat; dinleyiciye, konuşma boyunca ele alınıp işlenen düşüncelerin tam bir krokisini çıkarma imkânı verir.
9. Dinlediklerimiz üzerinde daha önceden bilgi birikimimiz mevcut olabilir. Bu bilgiler, dinlediklerimizle uyum içerisinde olduğu gibi aynı yönde de olmayabilir.Ayrıca dinlediklerimiz arasında anlayamadığımız, anlayıp da benimsemediğimiz bilgi ve fikirler bulunabilir. Bunlara açıklık getirmek için konuşmacıya sorular sorabiliriz. Ancak, yerinde soru sorabilmek içinde iyi bir dinleyici olmak gerekir. Sorular nezaket kuralları içinde olmalıdır. Benimsemediğimiz görüşleri de saygı ile karşılamalıyız.
10. Soru sormada şunlar yapılabilir: Karmaşık olanı sorma, örneklendirilmesini isteme, yoğun ve açık olmayan ifadeleri sorma gibi...

B. İyi Bir Konuşmacı Olmanın Özellikleri

1. Etkili konuşma yapmak, konuşmamızın amacıyla doğrudan ilgilidir. Biz konuşmamıza önem veriyorsak konuşma biçimimize de önem vermeliyiz.
2. Etkili ve güzel konuşmak aynı zamanda iyi bir iletişim kurmamızın da göstergesidir.
3. Konuşma öncesinde mutlaka, konuşacağımız konularda bir hazırlık yapmamız gerekir.
4. Başarılı bir konuşmacı olabilmenin şartlarından biri de kendimize güvenimizdir. Kendimize güvenimiz olmazsa etkili konuşmamız söz konusu olamaz. Zihin gücünün gelişmesi yazma ve konuşma sanatındaki incelikleri öğrenme zamana ve devamlı çalışmaya bağlıdır.
5. Konuşmanın belli bir belgeye ve bilgiye dayanması gerekir. İyi bir konuşmacı, hangi bilgiyi, nereden, nasıl ve hangi ölçülerde alabileceğini bilir.
6. Bir konu etrafında toplanan her bilgi ve belgeyi seçmek ve onları belli bir plân içinde vermek önemlidir. Ana plân ve yönetici fikir, bu fikirlerin birbiri ardınca sıralanışını ve aralarındaki bağlantıyı düzene koyar ve sonuca varmayı kolaylaştırır.
7. Konuşmamızı bilgi ve belge yönüyle hazır hale getirdikten sonra onu yazmalıyız. Metni hazır olduğuna inanıncaya kadar tekrar tekrar okumalıyız. Gerektiğinde ayna karşısında veya ses kayıt cihazları ile provalar yapmalıyız.
8. Konuşmaya başlarken önce konuşmacı, giyinişine dikkat etmeli, topluluk karşısına düzgün bir kıyafetle çıkmalıdır.
9. Konuşmacı konuştuğu mekânı ve dileyicileri yadırgamamalı, onları benimsemeli, hatta mekân ve kişilerin bir parçası olduğu hissini uyandırmalıdır.
10. Ses tonunu iyi ayarlamalıdır konuşmacı. Çünkü, dinleyicinin dikkatini ve ilgisini konuşmaya bağlayacak önemli bir araç da ses tonudur.
11. Konuşmada dile getirilen duygulara, ortaya konulan fikirlere göre ses, yumuşaklık,tatlılık,kuvvet, sertlik ve kesinlik kazanmalıdır. Konuşmada bunları sağlamak için vurgu önemli yer tutar. Türkçe’de vurgu genellikle kelimelerin son heceleri üzerindedir.
12. İyi bir konuşmacının dikkat edeceği hususlardan bir de telaffuzdur. Kelimeleri doğru telaffuz edemeyen konuşmacı topluluk önünde gülünç duruma düşer. Bu sebeple kelimelerin telaffuzunu yazı dilindeki söyleyişe göre ayarlamalıdır. Kültür dilinin benimsediği seslerle konuşmak, konuşmanın hem etkisini artırır hem de kolay dinlenilmesini sağlar.
13. Konuşmacının dikkat edeceği bir başka özellik tonlamadır; Sesin çeşitli yüksekliklerde olmasına tonlama denir. Bu, konuşmanın bir çeşit bestelenmesi anl*Yasak KeLime*Yasak KeLime*Yasak KeLime*Yasak KeLime*Yasak KeLime gelir. Kelimeler ve cümleler tonlamalarına göre çeşitli anlam zenginliği kazanır.
14. Konuşmanın süresi iyi ayarlanmalıdır. Konuşmacı, konuşmasına başlamadan süresini ayarlamalı ve söylemek istediği her şeyi o süre içinde söylemelidir.
15. Edebiyat ve müzik gibi kendi içinde süreklilik gösteren eserlerde bitiş önemlidir. Bütün etki buradadır. İstenilen sonuç bu bölümde alınır. Konuşmacı, bütün konuşma boyunca dile getirdiklerini, geliştirdiği fikirleri, verdiği örnekleri toplayacak ve gerilimi vurgusu, tonu inandırıcılığı yüksek bir ifade dolu, kısa bir paragrafla dinleyiciye tekrarlayacaktır.Atatürk’ün Büyük Nutuk adlı eseri TBMM’de yapılmış uzun bir konuşmadır. Bu konuşmanın sonu, Gençliğe Hitabe’dir. Bu hitabe de her bakımdan eksiksiz bir sonuçtur.
16. Konuşmacı sorulan sorulara içtenlikle ve açıklıkla cevaplamalıdır.
17. Konuşma sırasında, konu ile ilgisi olmayan sözler söylemek, anlamsız kelimeler kullanmak, yersiz davranış ve jest ve mimikler yapmak yanlış olur.
18. Konuşmaya başlamadan önce konuşmacı metne iyi hazırlanmalıdır.
19. Konuşmada, dinleyicileri rahatsız edecek şekilde genel anlayışa aykırı argo, kaba ve çirkin ifadelere yer vermemelidir.

Metin Özetleme

Bir metni özetlemek, o metnin can damarlarını, esas hedefini bulmak ve onu tespit etmektir. Metnin yazılış amacı olarak sayabileceğimiz ana düşüncenin bulunması ve ana düşüncenin doğru algılanabilmesi ve anlaşılabilmesi için ona yardımcı olan yan düşüncelerin de iyi anlaşılması gerekir. İyi ve dikkatli okunmamış bir metnin yeteri kadar anlaşılabilmesi mümkün değildir. Bir metni özetlerken ana hatlarıyla şunlara dikkat etmemiz gerekir:
a. Metni okumaya başlamadan önce o metni anlayabileceğimize ve ondan faydalanabileceğimize inanmalıyız. Faydası olacağına inanmadığımız ya da herhangi bir fayda beklemediğimiz bir metinden bir şey anlayabilmemiz mümkün değildir. Dolayısıyla, bizim metne bakışımız pozitif yani olumlu olmalıdır.
b. Metin içerisinde kendimizce güzel gördüğümüz, can alıcı cümlelerin altını çizmeli ve gerekli yerlerde not almalıyız.
c. Metne bir bütün olarak bakmalı ve metni bir bütünlük içerisinde değerlendirmeliyiz. Metne hakim bir bakış açısıyla onu incelemeye alırsak metnin neresinde ne var, hangi temel düşüncelerden bahsedilmiş bunları kolayca bulabiliriz.
d. Metnin tür özelliklerini iyi bilmemiz gerekir. Her metin aynı özellikte ve türde değildir. Bir roman veya hikâye ile bir makale ya da deneme yazısı aynı özellikleri taşımaz. Taşıması da mümkün değildir. Çünkü onları farklı kılan da anlatımlarındaki, kuruluşunda ve kurgulanışındaki birbirine benzemeyen yönleridir. Dolayısıyla her metin farklı şekilde özetlenir. Bir roman veya hikâyede öncelikle olay örgüsünün nasıl oluştuğuna bakmak ondan sonra şahısların bu olaylardaki rol alış biçimlerine vurgu yapmak başlangıç olarak yeterli olsa da bu, diğer türler için geçerli değildir.
e. Düşünce yazılarında özetleme işine, ana düşüncenin bulunmasından başlanmalıdır. Ana düşünceyi tespit ettikten sonra geriye kalanın özetlenmesi kolaydır. Ana düşünce, yazarın okuyucusuna duyurmak, ulaştırmak, iletmek istediği düşüncedir. Başka bir ifadeyle, yazının varlık sebebidir.
f. Bir metinde güzel bulduğumuz düşüncelerin ifade edildiği cümleleri not alırken yakın cümleler varsa altını çizmede farklı kalemler kullanmamız düşüncelerin belirgin olmasına ve bizim seçiciliğimizin net olmasına vesile olur, dolayısıyla metni anlamamız da kolay olur. Metni anlayınca onu özetlemek de kolaylaşmış demektir.
g. Özetleyeceğimiz bir kitap ise o kitabın içerisine bir kâğıt koyup o kitabı okurken notlarımızı o kâğıda almamız da özetlemeyi kolaylaştırıcı sebeplerdendir.

Başlık

Başlık, o yazıda işlenilecek ya da işlenmiş fikrin izlerini taşır, yazanı konudan uzaklaştırmamaya, okuyanın o şeyi daha iyi kavramasına yol açar. Yazıya başlık seçmek oldukça önemlidir; işlenilen fikre uygun olursa o yazının bütününü daha etkili ve anlamlı hâle getirir. Başlık, konu demek değildir; konu kelimesinin anlamı başlığa göre daha geniştir. İyi bir başlık, konu değil kompozisyondaki esas düşünceyi içerir; okuyanların, esas düşünceye dikkatini çekmeye yarar. Bir başlığın iyi olabilmesi için
h. Yazının ana düşüncesini etkili bir biçimde anlatması,içermesi
i. Uzun değil, kısa ve birkaç kelimeden ibaret olması
j. İlgi çekici ve anlamlı olması lazımdır.

Yazının ilk cümlesi daima bağımsızdır; başlık ilk cümlenin bir parçası sayılamaz. Meselâ Hırçın Kız başlıklı bir yazıya, “Orta hâlli bir ailenin çocuğu idi.” cümlesi ile değil, “Hırçın Kız, orta hâlli bir ailenin çocuğu idi.” diye başlarız.

Metinlerin Ayrıntılarını Derecelendirme

Metinleri incelemek için onları değişik açılardan ele almak lazımdır. Bunları şöyle sınıflandırmak ve incelemek mümkündür:
ANLATIM YÖNÜYLE: Bir metin oluşturulurken nelere dikkat edilmiş, anlatım yollarından ve tekniklerinden hangisini kullanmış bunlar incelenebilir. Anlatım teknikleri şunlardır:
a. Öyküleme(hikâye etme): Duyguları, düşünceleri, söylenmek istenenleri, anlatılanları, bir olay içinde ya da bir olaya bağlayarak anlatma şeklidir. Olay kaynaklı edebî türlerde bu anlatım şekli sık sık kullanılır. Özellikle roman ve hikâye türünde kullanılır, ayrıca anı,biyografi, gezi, tarih gibi türlerde de öykülemeden yararlanılır. Öyküleme tarzında belli ögeler yer alır. Öykülemeyi oluşturan ögeler; zaman, yer, şahıs kadrosu ve olay şeklinde sıralanabilir. Olay, öykülemenin temel unsurudur. Olay; bir durumdan başka bir duruma, bir yerden başka bir yere ve görünüşe geçiştir. Olay için, olayın içinde yer alacak şahıslara, olayın geçeceği bir yere ve her olay için bir zamana ihtiyaç vardır.Yer, zaman ve şahıslar olayın unsurlarıdır. Habercilikte bir genel ölçü olarak kabul edilen 5N+K öykülemede vardır. Ne, nerede, niçin, ne şekilde, nasıl ve kim ? sorularına cevap bulunur.
b. Betimleme(Tasvir Etme): Varlıklara ait belirleyici özellikleri ortaya koyma, ayırıcı özelliklerini belirtme ve varlıkları, kelimelerle resimlendirme işine betimleme denir. Betimlemede varlıkların duyularımız, hislerimiz üzerindeki etkileri, tesirleri anlatılıyorsa bu tür betimlemelere izlenimsel betimleme denir; bu tür betimlemelerde öznellik vardır. Bazı betimlemelerde ise yazar, duygularını işin içine hiç karıştırmaz. Bu tip betimlemelerde okuyucuyu bilgilendirmek esastır. Yazar, duygularını anlattıklarına katmaz. Yazar anlatımda alabildiğine nesnel davranır.
c. Açıklama : Öğretmek, bilgi vermek, tanıtmak amacıyla yazılan yazı türlerinde sık sık kullanılan bir anlatım biçimidir. Açıklama tarzındaki anlatım biçiminde öğretmek esastır. Konuyu anlaşılır hâle getirmek için yer yer diğer anlatım şekillerinden de yararlanılabilir. Açıklama; ele alınıp işlenilen konu üzerindeki birtakım soruları cevaplama işidir. Açıklama pek çok konuda ve alanda kullanılır. Yeni bir buluş açıklanabileceği gibi tehlikeli bir durumda yapılması gerekli faaliyetler de açıklanabilir.
d.Tartışma: Farklı düşünen birinin fikirlerini değiştirebilmek amacıyla kullanılan anlatım biçimidir. Tartışma; bir konunu farklı yorumlanmasından, anlaşılmasından doğar. Tartışma tarzındaki anlatım biçimine karşı tarafın görüşlerini çürütmek, onu geçersiz hâle getirmek esastır. Bunun için önce, karşı tarafın görüşü ele alınıp incelenir. Geçici bir süre için karşı görüşlerin doğruluğu kabul edilir. Bu aşamada “tutalım ki, kabul edelim ki, varsayalım ki, düşünelim ki” gibi sözlerle karşılaşmak mümkündür. Karşı görüşlere söz hakkı verildikten sonra, o görüşlerin çürütülmesine geçilir. Bu sırada çeşitli örneklerden, karşılaştırmalardan ve çeşitli kişilerin görüşlerinden yararlanılır. Tartışmada birden fazla değil, bir tek konu ele alınıp incelenir. Ortaya atılan teklif açık ve tek yanlı olmalıdır. “Çocuk, okula kaç yaşında başlamalıdır?” konusu, tartışma tarzındaki anlatım biçiminde ele alınmaz. Fakat, “Çocukların altı yaşında okula başlaması faydalıdır.” görüşü incelenebilir.
e.Tanımlama: Bir kavramın ne olduğunu, ne işe yaradığını, belirleyici özelliklerini ortaya koyarak anlatma yöntemidir. Tanımlama için, mutlaka, tanımı yapılacak bir kavrama, varlığa ihtiyaç vardır. Meselâ; “teknik” kavramını “kültür” kavramını tanımlayabiliriz. “Şiir, kelimelerle güzel şekiller kurmak sanatıdır.” Kısaca söylemek gerekirse “Ne, nedir?” sorusuna cevap tanımlamadır. Bir paragrafta birden fazla tanımlama yapılmışsa karşılaştırma yapılmış demektir.
f.Karşılaştırma: Düşünceyi geliştirmenin, farklı anlatım yapmanın bir başka yolu da karşılaştırmadır. Karşılaştırma; iki ayrı varlık ya da kavram arasındaki ortak, benzer veya zıt özelliklerin, yönlerin ortaya çıkarılmasıdır. Karşılaştırma, gerek konuşmalarda gerek yazılı anlatımda sık sık başvurulan, düşünceyi geliştirme yollarından biridir. İki varlık karşılaştırılabileceği gibi, insan ile hayvan, iki ayrı görüş, iki ayrı sanat dalı veya sanatçı karşılaştırılabilir.Karşılaştırmada, kavramlar arasında karşılaştırılacak bir yönün olması gerekir. Karşılaştırmalarda bir kavram anlatılıp özellikleri sıralandıktan sonra diğer kavrama geçilirken “.... ise, hâlbuki, ama, yalnız, fakat” gibi bağlaçlar sıkça kullanılır.
g.Tanık Gösterme: Anlatılmak istenen bir düşünce, başkalarının görüşlerinden yararlanılarak da geliştirilebilir ve anlatılabilir.Bu duruma tanık gösterme adı verilir. Tanık göstermede herkesin görüşlerinden yararlanmak mümkün değildir. Görüşüne başvurulan kişinin o alanda uzman, yetkili, ve söz sahibi olması gerekir. Tanık göstermeye bu fikri inandırıcı hâle getirmek üzere başvurulur. O alanda söz sahibi kişilerin fikirlerine karşı çıkılması mümkün değildir. Ancak, şiir konusunda bir gazetecinin görüşlerine, ekonomi hakkında da bir sanatçının fikirlerine başvurulmaz. Tanık gösterme şeklindeki anlatımda önce yazıyı yazan kendi görüşlerini ortaya koyar, sonra da tanık gösterdiği kişinin düşüncelerini aktarır.
h.Örneklendirme: Soyut durumdaki bir görüşe, düşünceye somutluk kazandırma işidir. Örneklendirme ile anlatılmak istenen düşünce okuyucunun zihninde belirginlik kazandırır ve düşünce okuyucunun zihninde canlanır. Ortaya atılan görüşü, ilgili örneklerle açıklamak ve düşünceyi inandırıcı hâle getirmektir. Örneklendirmeye, düşünceye somutluk kazandırmak amacıyla başvurulur. “Y sınıfı, başarılı bir sınıftır.” cümlesi soyut bir düşüncedir. Bu fikri inandırıcı kılmak için, bu sınıfın başarısını ortaya koyan örnekler verilmelidir. Not ortalaması en yüksek sınıfın bu sınıf olduğu, en yüksek ortalaması olanların bu sınıfın öğrencileri olduğu örnek olarak verilebilir.
i.Benzetme: Ararlarında ortak yön bulunan iki kavramdan zayıf olanın kuvvetli, güçlü olana benzetilmesidir. Benzetme, anlatıma güç ve çekicilik kazandırmak için kullanılır. Bir varlık anlatılırken benzetme yoluyla diğer bir varlığın özelliklerinden yaralanılır. Benzetmede bir benzeyen, bir kendisine benzetilen vardır. Bir de iki varlık arasındaki benzetmenin yönü vardır. “İnci gibi parlayan dişleri vardı.” Dişler parlaklık yönüyle inciye benzetilmiştir..
_________________

YaLNıZıM ve SeNSiZiM

BU SON DEGİL SAKIN
UNUTMA

THe_LooPuS · Tarih: Mon Sep 10, 2007 11:35 pm Mesaj konusu:

Yazılı Kompozisyon Türleri
(9 - 13 Nisan 2001)
Dilekçe
Davetiye
Rapor
Tutanak
Özgeçmiş
Dilekçe

Bir isteği , bir şikâyeti duyurmak veya herhangi bir konuda bilgi vermek için resmî veya özel kurum ve kuruluşlara ,gerçek ve tüzel kişilere yazılan imzalı başvuru yazısıdır. Her Türk vatandaşının resmî kurumlara dilekçe verme hakkı vardır ve bu hak anayasa teminatı altındadır.
Dilekçe yazarken dikkât edilecek hususlar:
1.Çizgisiz beyaz kâğıda yazılmalıdır. Kesinlikle yarım kâğıt kullanılmamalıdır. Kâğıdın arka yüzüne geçilmemelidir,çok gerekli ise ikinci kâğıt kullanılmalıdır.
2. Bilgisayar ,daktilo veya dolma kalemle yazılabilir. Tükenmez kalemle mavi ve kara mürekkepli kalemler dışında başka renkli kalemlerle yazılmaz.
3. Sorun hangi kurumu ilgilendiriyorsa ona hitap edilerek başlanmalıdır.
4. Yer ve tarih belirtilmelidir.
5. Ciddi ,resmî, saygılı bir dil ve üslûp kullanılmalı, nesnel olunmalıdır.
6. Sorun, durum ya da dilek kısa ve açık olarak ifade edilmelidir. Gereksiz ayrıntılara ve kişiselliğe yer verilmemelidir.
7. İstenen şey yasalara uygun olmalı; yasal çerçeve kesinlikle aşılmamalıdır. Bir şikâyet söz konusu ise sorun mutlaka belgelere ve tanıklara dayandırılarak açıklanmalıdır.
8. Hiyerarşik düzene dikkât edilmelidir.
9.Bir konuda üst makamın bilgilendirilmesi amaçlanmışsa “...durumu bilgilerinize arz ederim.”,
Üst makamın bir sorunu çözmesi, bir işlemi başlatması isteniyorsa “Gereğini saygılarımla arz ederim.”,
Yapılacak bir işlem için izin isteniyorsa “ İzninizi saygılarımla arz ederim” gibi saygı ifadeleriyle son bulmalıdır.
10.Yazım ve noktalama kurallarına dikkât edilmelidir.
11.Dilekçe sahibi adını ve açık adresini belirtmelidir.
12.Bir dilekçede sadece bir imza bulunması gerektiği unutulmamalıdır. Ortak bir konuda birden fazla kişi aynı dilekte bulunacaksa bunlar da dileklerini ayrı ayrı dilekçelerle belirtmelidirler.
13. Dilekçeye eklenecek ek belgeler yazının sonunda “ekler “ başlığı altında maddeler halinde sıralanmalıdır.

Dilekçe Örnekleri

MAKAM ADI
YER
Dilekçenin metni.....................................
.................................................. ....................
.........................................

ADRES:...................... TARİH
................................ İMZA
................................ İSİM
..............

Ekler:
1)............
2)............

T.C
SELÇUK ÜNİVERİSTESİ
FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESİ DEKANLIĞINA
KONYA
Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde normal öğretim ikinci sınıf , 9932868 numaralı öğrenciyim. 2000-2001 ders yılı güz dönemi Çağdaş Türk Lehçeleri genel sınavına ekte belgesini sunduğum hastalığım dolayısıyla giremedim. Mazeret sınavına alınmam için gereğini arz ederim.
ADRES
Beyhekim Mah. Ertuğrul Sok 20.02.2001
Nu:17/ 1 SELÇUKLU / KONYA İmza
Uğur PINAR
Eki :Sağlık raporu.
Davetiye

Toplantı, nişan, düğün ve açılış gibi tören ve etkinliklere katılması arzu edilen kişilere çağrı amacıyla yazılan çok kısa mektuplardır.

Özellikleri:
1. Çok kısa ve açık olmalıdır.
2. Kim, kimi, nereye, ne zaman , niçin çağırıyor belirtilmelidir.
3. Toplantının yeri (adresiyle) zamanı, süresi mutlaka bildirilmelidir.
4. Saygılı, nazik bir dil ve üslûp ile yazılmalıdır.
5. Gerekirse toplantının içeriği “gündem” başlığı altında bildirilmelidir.
Davetiye örneği:
SELÇUK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRÜ
PROF.DR. ABDURRAHMAN KUTLU
Selçuk Üniversitesi 2000-2001 Eğitim-Öğretim Yılı Açılış Törenini onurlandırmanızı arz ve rica eder.
29 EYLÜL 2000, Saat :10.30
Selçuk Üniversitesi
Halil Cin Konferans Salonu

Rapor

Bir konunun, işin, objenin, eserin, olayın, durumun incelenmesi neticesinde görevlendirilen kişi veya kişilerin ilgili konuda hazırladığı ayrıntılı bilgi veren yazıdır.
Özellikleri:
1. Raporu yazan kimse (raportör), her türlü belgeli, ansiklopedik, istatistik ve gözleme dayanan bilgileri kullanır.
2. Hakkında bilgi sahibi olunan, üzerinde araştırma yapılan bir konuyla,belirli bir uzmanlık alanıyla ilgili olarak rapor yazılır.
3. Rapor yazmada kaynaklardan yararlanmak esastır. Kaynakların, bilgi ve belgelerin, tanıkların vs. mutlaka açık ve tam olarak belirtilmesi gerekir.
4. Raporda açıklık, kesinlik, inandırıcılık ve güvenilirlik olmalıdır.
5. Ciddiyet esastır. Nesnel olunmalıdır.
6. Rapor amaca göre belirli bir kompozisyon sırasında verilmelidir.
7. Raporun dili sade, açık, düzgün ve doğru bir Türkçe olmalıdır.

Tutanak

Muhtelif toplantılarda yapılan konuşmaları söylenen sözleri herhangi bir olayın şekil ve sonuçlarını bildiren imzalı yazılara tutanak denir.
Toplantıya katılanlar, toplantı sonunda tutanağın altını imzalarlar. Tutanağı süratli yazan birisi yazmalıdır. Tutanağı tutacak kimse konuşmaları çok dikkatli dinlemelidir. Tutanak, raporun değişik bir şeklidir. Rapor inceleme sonucu yazılmış ,tutanak ise konu veya olayın görülmüş şekliyle yazılmış olmasıdır.
Özgeçmiş

Öz geçmiş, insanın hayatını, kabiliyetini, yeteneğini,iş yapma gücü ve tecrübelerini ortaya koyan bir belgedir. Yani insanın o güne kadar elde ettiği becerilerin özetidir.
Öz geçmişler üçe ayrılır:
1. Kronolojik Öz geçmiş: En çok kullanılan öz geçmiştir. Bunda öğrenim durumu ve önceden çalışılan iş sahaları, bugünden başlayıp geriye doğru gidilerek kronolojik bir sıra içinde verilir.
2. Fonksiyonel Öz geçmiş: Kişinin iş hayatındaki tecrübelerinin özeti verilir. Bu kısımda kişi kendi düşüncelerinden ilgili alana getireceği faydalardan bahsederek kendi niteliklerini açıklar.
3. Yeni mezunlar için öz geçmiş: Bu durumda olanlar yeni işe başladığı için bazı konulara cevap vermek imkânı yoktur. Bu durumda en çok üzerinde durulacak kısım, başvuru amacının düzgün şekilde ifade edilmesidir.
Öz geçmiş örneği:

1.Kimliğimiz
 İsim ve soyad............
 Adres.........................
 Tel (ev, iş)

2.Başvuru amacınız

3. Öğrenim durumunuz
 Mezun olduğunuz okul
 Başlama ve bitirme tarihleri
 Aldığınız ünvanlar
 Mezuniyet dereceniz
 Okul sırasında katıldığınız okul dışı faaliyetler

4. İş tecrübeleriniz
 Eski işlerinizin tarihleri
 Çalıştığınız firma veya iş yerlerinin isim ve adresleri
 Çalıştığınız işteki göreviniz
 Görevlerinizin detayları

5. Askerlik durumunuz
 Askerlik görevini yapıp yapmadığınız
 Askerlik görevinizin tarihleri
 Askerlik görevini yaptığınız birlik
 Askerlikteki göreviniz

6. Şahsî bilgiler
 Doğum tarihiniz
 Medenî hâliniz
 Boy ve kilonuz
 Sağlık durumunuz
 Üye olduğunuz dernek ve meslek kuruluşları
 Seyahatten hoşlanıp hoşlanmadığınız
 Mesleğinizle ilgili yayınlarınız veya yazılarınız varsa isimleriyle sıralanır.

7. İş harici uğraşlarınız (hobileriniz)

8. Referans verebilecek kimseler (2 veya 3 kişi)
_________________

YaLNıZıM ve SeNSiZiM

BU SON DEGİL SAKIN
UNUTMA

THe_LooPuS · Tarih: Mon Sep 10, 2007 11:35 pm Mesaj konusu:

Kompozisyonda Anlatım Şekilleri

Anlatım Üslup Türleri
Hikaye Etme
Açıklama
Tasvir yoluyla anlatım
Özlü anlatım
Tahlil yoluyla anlatım
İspatlama (kanıtlama) yoluyla anlatım
Konuşmalı anlatım
Manzum anlatım
Örnekleme yoluyla anlatım
Herhangi bir konu üzerinde konuşurken veya bir konu üzerine yazarken, belli bir gâyeyi gerçekleştirmek isteriz. Bu gâye bizi dinlemekte veya okumakta olanlara bilgi vermek, onların da bizim gibi düşünmelerini ,belirli bir hâdise içinde yaşamalarını sağlamak olabilir. Duygu ve düşüncelerimizi,maksadımıza uygun olarak dil ve imlâ kaideleri içerisinde ifâde etmeye “anlatım” adını vermekteyiz.
Anlatımda anlatmak istediğimiz her ne ise, ifâdemizi açık sade ve duru olarak kullanmamız gerekir .Ancak bu özellikleri taşıyan bir anlatım ,okuyucu ve dinleyici nazarında başarılı olur.
Sözlü ve yazılı kompozisyonda kullanılan belli başlı anlatım türleri şunlardır:
1.Hikâyeetme
2.Açıklama
3.Tasviryoluylaanlatım
4.Özlüanlatım
5.Tahlilyoluylaanlatım
6.İspatlama(kanıtlama)yoluylaanlatım
7.Konuşmalıanlatım(Diyalog)
8.Manzumanlatım
9. Örnekleme
Hikaye Etme (Tahkiye)
Gerçek veya tasarlanmış bir olayın söz ve yazı ile anlatımına hikâye etme (Tahkiye) denir. Roman, hikâye, hâtırat, seyahat,biyografi ve otobiyografi gibi edebî türlerde temel anlatım biçimi olarak kullanılan “hikâye etme” üç ana unsur üzerine kurulmuştur:
A.Olay(hâdise,vak’a)
a)Giriş(Serim)
b)Gelişme(Düğüm)
c) Sonuç (Çözüm)
B. Kişiler
C. Yer ve zaman
“Bir gün balıkçı kahvesinin önündeki yarısı kırmızı, yarısı beyaz çiçek açan akasyanın dalına asılmış bir dülger balığı gördüm. Rengi denizden çıktığı zamanki esmer renkte idi bence. Vücudunda hiçbir kımıldama yoktu. Taş kadar cansızdı.” Sait Faik

Açıklama
Günlük hayatımızda da sık sık başvurduğumuz açıklama ,öğretmek maksadıyla kaleme alınan fıkra,makale,deneme,sohbet,tenkit, vb. edebî yazılarda kullanılan bir anlatım türüdür. Herhangi bir konuyu geliştirmek ve anlaşılır hale getirmek istiyorsak mutlaka açıklama yapmak gerekir. Açıklama neticesinde ,zihinlerde beliren niçin? nasıl? ve niye sorularına cevap bulunarak , üzerinde durulan konu aydınlığa kavuşturulur.
Çeşitli yazarlarca değişik anlamlarla kullanılan “olay örgüsü” sözü en geniş anlamı ile hikâyedeki olayların belli bir amaca uygun olarak düzenlenmesidir.
Gerçekçi yazar, okurun önceden bilmediği görüşünü bu görüşe en uygun biçimde sunmak durumunda bulunduğundan, geleneksel yapıdan ayrılarak yepyeni bir yapı bulmaya çalıştı. Gerçekçilik, sanıldığı gibi olay örgüsünü ortadan kaldırmamış, ancak romanda heyecan öğesine öncelik tanıyan mekanik olay örgüsüne karşı çıkmıştır. Sürükleyici ve aşırı ölçüde çapraşık bir aksiyonla okuyucunun dikkatini çekmek gerçekçilere göre onu zayıf noktasından yakalamaya çalışmaktan başka bir şey değildir.”
Tasvir Yoluyla Anlatım
Tasvir ,Arapça bir kelime olup ,canlı , cansız bütün varlıkları en ince ayrıntılarına kadar tanıtma, yazı ve sözle insan zihninde resim olarak şekillendirme demektir. Tasvir bir edebî tür olmadığı ve başlı başına kullanılmadığı halde ,roman ,hikâye gibi eserlerde geçen olayların ,varlıkların anlatımında vazgeçilmez bir yoldur Tasvir çeşitleri içerisinde bulunan ve bir insanın iç ve dış özelliklerini anlatan yani insanı konu alan anlatıma “portre” denir. Porte üç grupta incelenir:
A. Fizikî portre
B. Ruhî portre
C. Fizikî ve ruhî portre
“Bu dar arka sokak bulunduğu semtin adını almıştır: Sinekli bakkal.
Evler hep ahşap ve iki katlı. Köhne çatılar, karşıdan karşıya birbirinin üstüne abanır gibi uzanmış eski zaman saçakları. Ortada baştan uzanan bir aralık kalmış olmasa,sokak üstü kemerli karanlık bir geçit olacak. Doğuda batıda,bu aralık,renkten renge giren bir ışık yolu olur. Fakat sokağın yanı her zaman serin ve loştur.”
Halide Edip ADIVAR
Özlü Anlatım
Kısa fakat yeterli ifade demek olan özlü anlatım en zor anlatım türüdür. Bir milletin atasözleri ve o milletin bazı fertlerince söylenmiş vecizeleri ( özdeyişleri) birer özlü anlatımdır. Özlü anlatımda az fakat güçlü kelime ile ifade de açıklık esas olmalıdır.
Tahlil Yoluyla Anlatım
Tahlil “ unsurlarına ayırma ,çözümleme, analiz” mânâlarına gelir. Bu yazılar, kahramanların iç dünyalarını daha yakından tanımamız , davranışların sebeplerini sıkıntı çekmeden anlayabilmemiz için ,genellikle roman ve hikâyeleri bazı bölümlerinde rastladığımız bir anlatım türüdür.
İspatlama Yoluyla Anlatım
Ortaya atılan herhangi bir konu , düşünce , görüş ve yargının ,okuyucu veya dinleyiciye ispatlama yolu ile anlatılması için uygulanan bir anlatım türü olup .genellikle makale ,tenkit, fıkra, röportaj, deneme gibi yazılı ;konferans açıkoturum, münazara gibi sözlü kompozisyonlarda kullanılır.
Konuşmalı Anlatım
Bir konu üzerinde en az iki kişinin karşılıklı olarak konuşturulmasına denir. Bu anlatım genellikle tiyatro eserleri ile roman , hikâye ,röportaj, sohbet, açık oturum,mülâkat gibi edebî türlerde uygulanır.
Manzum Anlatım
Bütün şiirlerde ,bazen tiyatro ,hikâye ,destan ve masal türlerinde de kullanılabilen ;hayâl .duygu ve düşüncelerin genellikle ölçülü ve kafiyeli biçimde anlatılmasına manzum anlatım denir.
Örnekleme yoluyla Anlatım
Herhangi bir ana fikrin daha iyi anlaşılması amacıyla çeşitli konularda örnekler sunulmasıyla oluşan bir anlatım türüdür. Örnekleme yoluyla anlatımda amaç o konunun somutlaştırılarak anlatılmasıdır. Verilen örneğin konuyla ilgili olması son derece önemlidir.
_________________

YaLNıZıM ve SeNSiZiM

BU SON DEGİL SAKIN
UNUTMA